Historia
Historia Małopolskiego Związku Piłki Nożnej
Piłka nożna w Małopolsce ma niezwykle bogatą i inspirującą historię, która sięga początków XX wieku. To właśnie w Krakowie i we Lwowie rodziły się pierwsze polskie kluby futbolowe, a Galicja stała się kolebką narodowego futbolu. W tych miejscach kształtowały się pierwsze struktury organizacyjne, które położyły fundamenty pod powstanie Polskiego Związku Piłki Nożnej, a następnie Małopolskiego Związku Piłki Nożnej.
Dziś MZPN to nie tylko organizacja sportowa, ale wspólnota pasjonatów, trenerów, zawodników i działaczy, którzy wspólnie rozwijają futbol w regionie. Łączymy tradycję z nowoczesnością, pamiętając o pionierach, którzy ponad sto lat temu zaczęli pisać pierwsze rozdziały historii polskiego futbolu.
Początki Małopolskiego Związku Piłki Nożnej
1867-1868
Autonomia Galicji tworzy warunki dla sportu
Po reformach monarchii austro-węgierskiej Galicja uzyskała szeroką autonomię i prawo do samorządności. Polacy mogli rozwijać życie społeczne, kulturalne i edukacyjne, co szybko przełożyło się także na rozwój sportu. W tym czasie zaczęto organizować pierwsze kluby gimnastyczne i towarzystwa sportowe. Autonomia stała się więc początkiem środowiska, w którym kilkadziesiąt lat później rozkwitnie futbol.
1904
Powstanie FIFA
W Paryżu powstała Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (FIFA), co dało impuls do tworzenia narodowych i regionalnych federacji w całej Europie. Galicyjscy działacze, obserwując te procesy, zrozumieli konieczność zorganizowania własnej struktury piłkarskiej. Zainspirowani zachodnimi wzorcami, zaczęli dążyć do stworzenia polskiej organizacji futbolowej w ramach monarchii austro-węgierskiej.
1907
Pierwszy legalny klub sportowy w Galicji: Czarni Lwów
W 1907 roku c.k. Namiestnictwo we Lwowie zatwierdziło statut Lwowskiego Klubu Sportowego „Czarni”, który stał się pierwszym legalnie działającym klubem sportowym w Galicji. Było to przełomowe wydarzenie – odtąd polskie drużyny mogły działać oficjalnie, organizować treningi, rozgrywać mecze i uczestniczyć w życiu sportowym monarchii. Lwów stał się kolebką piłki nożnej na ziemiach polskich.
1908-1910
Rejestracja kolejnych klubów: Pogoń Lwów, Cracovia, Wisła Kraków
W ślad za „Czarnymi” powstały kolejne kluby: w 1908 roku „Pogoń Lwów”, w 1909 roku „Cracovia”, a w lutym 1910 roku „Wisła Kraków”. Te drużyny szybko zaczęły odgrywać znaczącą rolę nie tylko w Galicji, ale i w całym regionie. Ich działalność tworzyła fundamenty przyszłego zorganizowanego ruchu piłkarskiego. Kraków i Lwów stały się głównymi ośrodkami polskiego futbolu.
1910
Polskie kluby w strukturach Austriackiego Związku Piłki Nożnej (ÖFV)
Cracovia, Wisła i inne kluby dołączają do ÖFV, uzyskując prawo udziału w międzynarodowych rozgrywkach FIFA.
21.05.1911
Powstaje Związek Footbalistów Polskich
W Krakowie odbyło się zebranie przedstawicieli klubów, podczas którego powołano Związek Footbalistów Polskich. Na jego czele stanął Antoni Beaupre z Wisły Kraków. Choć inicjatywa ta nie zyskała trwałego charakteru, była pierwszą próbą stworzenia niezależnej, polskiej organizacji piłkarskiej. Pokazała też rosnącą potrzebę zjednoczenia środowiska futbolowego.
25.06.1911
Utworzenie Związku Polskiego Piłki Nożnej (ZPPN)
Z inicjatywy Stanisława Kopernickiego z Cracovii, we Lwowie powołano Związek Polski Piłki Nożnej. Organizacja ta objęła swoim zasięgiem kluby z Galicji i w praktyce była pierwszą strukturą piłkarską z polskim charakterem. Prezesem został Ludwik Żeleński, wiceprezesem Ludwik Christelbauer. ZPPN stał się poprzednikiem PZPN, a jego działalność ukształtowała podstawy organizacyjne futbolu w regionie.
13.12.1911
Zatwierdzenie statutu ZPPN
Statut ZPPN, liczący dziesięć stron, został oficjalnie zatwierdzony przez c.k. Namiestnictwo we Lwowie. Dzięki temu związek uzyskał pełną osobowość prawną i mógł formalnie działać w ramach prawa austriackiego. Dokument określał m.in. cele związku, strukturę władz i zasady organizacji rozgrywek. To wydarzenie umocniło pozycję ZPPN jako realnej instytucji sportowej.
21.01.1912
Pierwsze Walne Zgromadzenie ZPPN
W Krakowie odbyło się pierwsze Walne Zgromadzenie Związku Polskiego Piłki Nożnej. Uczestniczyli w nim przedstawiciele najważniejszych klubów galicyjskich. Wybrano władze, w tym prezesa prof. Ludwika Żeleńskiego, i opracowano plany rozgrywek mistrzowskich. Spotkanie to symbolicznie rozpoczęło regularną działalność Związku.
02.06.1912
Pierwszy mecz Kraków–Lwów o Puchar Żeleńskiego
Na boisku w Parku Jordana w Krakowie rozegrano historyczny mecz reprezentacji Krakowa i Lwowa o Puchar prezesa ZPPN, Ludwika Żeleńskiego. Spotkanie zakończyło się zwycięstwem Krakowa 3:1. Wydarzenie to odbiło się szerokim echem i uznawane jest za symboliczne narodziny oficjalnej rywalizacji piłkarskiej w Galicji.
1913
Pierwsze Mistrzostwa Galicji
ZPPN zorganizował pierwsze oficjalne rozgrywki mistrzowskie, w których uczestniczyły czołowe kluby: Cracovia, Wisła i Pogoń. Po emocjonującym sezonie tytuł mistrzowski zdobyła Cracovia. Mistrzostwa te wprowadziły stałą rywalizację ligową i były wzorem dla późniejszych rozgrywek krajowych.
1914
Wojna przerywa rozgrywki
Wybuch I wojny światowej przerwał działalność sportową w całej Galicji. Mistrzostwa nie zostały dokończone, a kluby zawiesiły swoją aktywność. Wiele boisk zostało zajętych przez wojsko, a zawodnicy trafili na front. Związek zmuszony był zawiesić swoje funkcjonowanie.
1915-1918
Piłka nożna w czasie wojny
Mimo trudnych warunków, w Krakowie starano się podtrzymywać tradycje sportowe. Cracovia zorganizowała w 1915 roku „wojenny sezon footbalowy”, w którym uczestniczyły cztery drużyny cywilne i wojskowe. Dochód z rozgrywek przekazano na cele charytatywne, m.in. dla Czerwonego Krzyża. Był to przykład sportowej solidarności i hartu ducha.
11.11.1918
Koniec wojny, początek nowego rozdziału
Zakończenie I wojny światowej i odzyskanie niepodległości przez Polskę stworzyło nowe możliwości organizacyjne. W Krakowie i Lwowie zaczęto reaktywować dawne kluby i rozgrywki. Środowisko piłkarskie szybko przystąpiło do tworzenia polskich struktur sportowych, niezależnych od dawnych władz austriackich.
15.06.1919
Reaktywacja ZPPN jako Małopolski ZPN
W Krakowie zebrali się przedstawiciele klubów Cracovia, Wisła, Jutrzenka i Pogoń, by reaktywować działalność Związku Polskiego Piłki Nożnej. Organizacja przyjęła charakter regionalny i zaczęła działać jako Polski Związek Piłki Nożnej na byłym zaborze austriackim, potocznie zwany Małopolskim Związkiem Piłki Nożnej. To wydarzenie uważa się za początek współczesnej historii MZPN.
12.1919
Powstanie Polskiego Związku Piłki Nożnej
W Warszawie odbył się zjazd przedstawicieli 31 klubów z całego kraju, na którym powołano Polski Związek Piłki Nożnej. W jego władzach znaczącą rolę odgrywali działacze krakowscy. Małopolska, jako kolebka polskiego futbolu, stała się jednym z filarów nowo powstałej federacji.
15.02.1920
Powołanie Krakowskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej
W Domu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie przedstawiciele 13 klubów utworzyli Krakowski Okręgowy Związek Piłki Nożnej (KOZPN). Związek ten stał się bezpośrednim kontynuatorem tradycji galicyjskiego ZPPN i odpowiadał za organizację futbolu w Małopolsce. Był to kluczowy krok w tworzeniu struktur lokalnych PZPN.
16.05.1920
Likwidacja ZPPN we Lwowie
Walne zgromadzenie ZPPN we Lwowie zdecydowało o rozwiązaniu organizacji. Jej działalność została przejęta przez nowe okręgowe związki piłki nożnej, w tym KOZPN w Krakowie. W ten sposób zakończyła się epoka galicyjskiego futbolu, a rozpoczął okres ogólnopolskiej organizacji piłkarskiej.
Po 1920 r.
Dalszy rozwój struktur małopolskiego futbolu
Na bazie dawnych tradycji ZPPN i KOZPN rozwinęły się kolejne organizacje, które z czasem przyjęły współczesną nazwę Małopolskiego Związku Piłki Nożnej. Związek ten kontynuuje tradycje pionierów sprzed ponad stu lat, pielęgnując dziedzictwo galicyjskiego futbolu i rozwijając piłkę w całym regionie. Historia MZPN to nie tylko sport, ale też historia pasji, społeczności i ciągłości polskiego futbolu.